homeHome   Lichthinder   Klacht   Meten   Lichtplan   Masten   Spreadsheet

Lichthinder berekening valkuilen

We zien dat bij sportveldverlichting lichthinder door installateurs niet altijd goed berekend wordt. Tijd dus om twee valkuilen eens te belichten.

1. Lichtsterkte per armatuur

Lichtsterkte moet volgens de NSVV Richtlijn Lichthinder in principe per armatuur berekend en gemeten worden. Armaturen bestaan vaak uit meerdere modules. Indien de modules afzonderlijk gericht kunnen worden dan wordt elke module als armatuur ingevoerd in de software waarmee lichtplannen gemaakt worden. De software berekent dan feitelijk de lichtsterkte per module. Om de lichtsterkte per armatuur te krijgen moet de lichtsterkte van de modules waaruit een armatuur bestaat opgeteld worden.

De software levert een rapport met lichtsterktes, maar dit zijn dan de lichtsterktes van de afzonderlijke modules, niet van de armaturen. Het rapport is daarom jammer genoeg niet bruikbaar. De lichtsterktes van de modules moeten voor elk armatuur handmatig, bijvoorbeeld in een spreadsheet, opgeteld worden. Dit moet voor elke omwonende gedaan worden. Het bepalen van de lichtsterkte per armatuur kan hierdoor het nodige werk opleveren. Maar alles uitrekenen hoeft niet nodig te zijn. Als de software aangeeft dat de maximale lichtsterkte van een module 300 cd is, dan is duidelijk dat een armatuur van 8 modules maximaal 2400 cd kan geven en dus binnen de ondergrens van 2500 cd voor zone E2/E3 valt. Het is dan niet nodig exact te berekenen wat de lichtsterkte van de betreffende armatuur is.

Het kan in de software lastig te zien zijn welke modules bij welk armatuur horen. Door armaturen in de software schakelbaar te maken en telkens slechts één armatuur in te schakelen is het eenvoudiger de lichtsterktes van de betreffende modules te vinden en op te tellen.

2. Armaturen of modules richten

Indien een armatuur of module alleen horizontaal gedraaid en verticaal gekanteld wordt dan kan in de software volstaan worden om met twee assen te richten. Indien een armatuur of module echter gedraaid wordt om een schuine as dan dient in de software gericht te worden met drie assen (in de Calculux software Draai, Kant90 en Kant0, in andere software meestal X, Y en Z). Zo niet, dan kunnen grote afwijkingen in de berekende lichtsterkte optreden.

Bij een armatuur of module die alleen horizontaal gedraaid en verticaal gekanteld wordt lopen de bovenkant en de onderkant horizontaal als je er recht voor staat.

as2 horizontaal verticaal

Bij een armatuur of module die om een schuine as gedraaid wordt lopen de bovenkant en de onderkant echter schuin als je recht er recht voor staat (niet alleen gedraaid in het horizontale vlak en gekanteld in het verticale vlak, maar ook gedraaid in het frontale vlak).

as3 horizontaal verticaal frontaal

We kijken voor het effect van het in de software richten met twee of drie assen naar een voorbeeld. In de afbeelding hieronder hebben we linksboven een armatuur in de hoek van een voetbalveld en linksonder een omwonende (aangegeven met een + in een rondje). De armatuur bestaat uit een aantal modules die aan een schuine stang bevestigd zijn en om de modules te richten worden ze om een schuine as gedraaid. In de afbeelding zien we één module die gericht is om licht te geven voor het doel. In de software is deze gericht met twee assen (wat niet overeenkomt met hoe de module in werkelijkheid gericht wordt). De lichtsterkte voor de omwonende van deze ene module is volgens berekening 608 cd.

xy

Als we in de software de module met drie assen richten (wat wel overeenkomt met hoe de module in werkelijkheid gericht wordt) dan zien we op het veld een vrijwel identiek beeld:

xyz

Er zijn slechts minimale verschillen in het patroon van waar hoeveel licht op het veld valt. Meestal zijn die verschillen wel iets groter dan in dit voorbeeld, maar nog steeds relatief beperkt. De lichtsterkte voor de omwonende van deze ene module wordt volgens berekening echter 3000 cd. De werkelijke lichtsterkte is dus maar liefst 5x meer dan de onjuist berekende 608 cd van hiervoor!

Let wel: dit is de lichtsterkte van slechts één module. Per armatuur moeten de lichtsterktes van alle modules opgeteld worden. De lichtsterkte van de betreffende armatuur is dus ruim hoger dan de 3000 cd van deze ene module en gaat nog verder boven de grenswaarde van de NSVV Richtlijn Lichthinder uit (voor zone E2 of E3 zou de grenswaarde 2500 cd zijn).

Bovenstaand voorbeeld is niet een uitzonderlijk slecht geval. We hebben in de praktijk voorbeelden met grotere verschillen gezien, die ook door metingen werden bevestigd.

Zonder externe kapjes of interne louvres om de lichthinder te verminderen zijn de verschillen meestal beperkt. Door het omhoog draaien van de modules kijken omwonenden echter deels onder en/of langs de kapjes of louvres en worden de verschillen groot. Hoe groot het verschil is hangt daarbij af van zaken zoals plaats van omwonenden, aantal masten en armaturen (hoe minder armaturen hoe meer modules opzij gericht moeten worden), hoogte van de masten en afmeting van het veld (bij grote velden speelt deze problematiek meer dan bij kleine velden).

Het mag duidelijk zijn dat gezien de potentieel zeer grote afwijkingen het belangrijk is de lichtsterkte berekeningen op de juiste manier uit te voeren.

Waarborgen

We verwachten van professionele installateurs dat ze waarborgen dat hun installaties niet meer lichthinder geven dan volgens de NSVV Richtlijn Lichthinder is toegestaan. Omwonenden hebben hier, via de zorgplicht in het Activiteitenbesluit milieubeheer, recht op. Het zou niet nodig moeten zijn dat recht middels een klachtenprocedure bij de betreffende omgevingsdienst te verkrijgen.

Correcte lichtsterkte berekeningen zijn dus van belang, maar ter controle zijn ook lichtsterkte metingen gewenst. Het is eigenlijk merkwaardig dat bij oplevering meestal wel een meting wordt uitgevoerd om te zien of aan het vereiste lichtniveau en de vereiste gelijkmatigheid wordt voldaan, maar geen meting wordt uitgevoerd om te zien of aan de lichthinder eisen wordt voldaan. Terwijl het meten van de lichtsterkte bij enkele representatieve omwonenden niet meer tijd kost dan een voetbalveld of hockeyveld opmeten.

Contact

Vragen of hulp nodig? Neem via gerust contact op.